انواع خط قرآن
خطوط اولیه
محققان بر این عقیدهاند که اولین رشتههای خط عربی، خط مصری (دموتیک) میباشد و دومین آنها خط فنیقی و سومین آنها خط آرامی (مسند). مورخین اسلامی بر این عقیدهاند که خط حجازی را اعراب از مردم حیره و انبار گرفتهاند. خط حجازی دو نوع دارد:
نسخ اولیه: که در نامهنگاری و برای نوشتههای عادی استفاده میشد.
خط کوفی: که از نوع سریانی گرفته شدهاست که برای نوشتههای مهم و رسمی به کار میرفت.......خط کوفی
خط کوفی تقریباً از ابتدا برای نوشتن قرآن بهکار برده شد. پس از زمانی خط کوفی از صورت سادگی بیرون آمد و دارای قواعد و موازین معینی شد، بطوریکه از آثار باقیمانده و قرآنهای نوشته شده آن دوران این تکامل را میتوان مشاهده نمود.
بهطور کلی قرآنهایی که از سدههای اولیه باقی مانده بهخط کوف نوشته شدهاست و این موضوع تا قرن پنجم هجری ادامه داشتهاست. خط کوفی قابلیت استفاده درامور تزئینی را دارا بود و خطاطان میتوانستند براحتی آن را به هر شکل با مقاصد ونظریات خویش منطبق سازند و پس از آنکه کاربردش را در نگارش متن قرآن از دست دادبیشتر برای کتیبههای تزئینی در بناها یا بر روی اشیاء مختلف گرفت.
خط ریحان
خط ریحان خطی است شبیه به خط مُحَقَّق که هردوبین سدههای سوم تاپنجمهجری در کنار کوفی برای نگارش متن قرآن بهکار میرفتند و پس از آن بهتدریج کاربرد خود را از دست داده و به بوته فراموشی سپرده شدند. شاهزاده بایسنقر میرزا در اویل سده نهم هجری قرآن بزرگ و زیبایی را به خط محقق نوشت.
برگی از قرآن بهخط ریحان، سده ۱۴ میلادی، مصر
خط نسخ
خط نسخ از اواخر سده دوم هجری به بعد رایج شد و از اواخر سده سوم هجری رواج کامل یافت و به تمام سرزمینهای شرقی که تحت تسلط اسلام بودندگسترش یافت. این خط رفته رفته برای کتابت قرآن جای خطوط دیگر نظیر کوفی یا محقق را گرفت و از سده پنجم هجری اغلب قرآنها با این خط نگارش یافت و از آن زمان تاکنون نزدیک به ۱۰۰۰ سال است که در کتابت قرآن اغلب از این خط استفاده شده است. ایرانیان شیوه ویژه خود را در نسخ دارند و میرزا احمد نیریزی (۱۰۸۷-۱۱۵۵ قمری) از بزرگترین خوشنویسان نسخنویس بوده است.
خط ثلث
خط ثلث یکی ازخطوط زیبای اسلامی است که درکتابتقرآن استفاده شده وخطوطی است که ابن مقله آن را تنظیم و منزه کرد. به سبب آنکه از خط ثلث خطوط دیگری را بهوجود آوردهاند به آن «امالخطوط» گفتهاند. ازخط ثلث اغلب درنگارش کتیبههایمختلف در بنا ها یا در کتیبههای سرسورهها استفاده میشود و درقرنهای مختلف ازاین خط زیبا در نگارش کتیبههای اسلامی در اماکن مقدسه و مذهبی و کاشیکاریها به کار رفتهاست و در کتابت متن قرآن نمونههای زیادی از این خط در دست نیست. خطاطان زیادی در نگارش این خط کوشش کردهاند که بعضی از آنهاعبارتنداز:
یاقوتمستعصمی، عبدالله صیرفی، ابراهیم بن شاهرخ، اسدالله کرمانی، علیرضا عباسی
خط سبحان
خط سبحان توسط سبحان مهرداد محمدپور ایجاد وبنيانگذاری گردید این خط از زیبایی خاصی در کتابت برخور دار است.با توجه به نوآوری های خود جلوه ی جدیدی از هنر خوشنویسی اسلامی را به نمایش گذاشته است ، خط سبحان ریشهای کوفی و اقلام سته را دارامی باشد و در خوانایی وساده نویسی تقریبامشابهباخط نسخ است.
این خط در چند شیوه ارائه شده که هر یک از این شیوه ها کاربردی خاصی را دارا می باشد به طور مثال شیوه شکسته ، شیوه کتابت ، شیوه کتیبه نویسی.ازخط سبحان به دليل ظرفيت های مناسب برای کتابت قرآن ؛کتيبه نويسی وتوليدآثارهنری نقاشی خط و طراحی گرافيکی استفاده می کنند. اين خط قابليت نوشتن فارسی و عربی را دارد. اين خط باتوجه به تنوع حروف به چند شيوه ی مختلف تقسيم شده است، نوع کاربردی خط سبحان در قامت خطی خود کوتاه تر از نوع کتیبه نویسی می باشد. همین ویژگی نیز در خط ثلث و خط نسخ قابل مشاهده است.
اعرابگذاری قرآن
خط عربی در زمان بعثت افزون بر آن که از نقطه خالی بود، به شکل (علائم، حرکات، حروف و کلمات)، نشانه و علامت نیز نداشت؛ از آن روی قرآن نیز، طبق معمول آن زمان، اعراب نداشت..
برگی از قرآن به خط حجازی
